Ο Τζο Ράιτ εξηγεί τι θέλει να πάρει ο θεατής από το «Μουσολίνι: Ο Γιος του Αιώνα»

Aρχικά ως κίνημα, στη συνέχεια ως κόμμα που ο Μουσολίνι οδηγεί στην κορυφή των ιταλικών θεσμών και, τελικά, ως αυταρχικό καθεστώς.

Βασισμένη στο πολυδιαβασμένο βιβλίο του Αντόνιο Σκουράτι, η σειρά είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια κλασική βιογραφική ταινία. Μέσα από μια σύγχρονη γλώσσα (ο Μουσολίνι σπάει τον τέταρτο τοίχο και απευθύνεται απευθείας σε εμάς, σχολιάζοντας τα κομβικά σημεία της ιστορίας) προσφέρει ένα απρόσμενο, πρωτότυπο και συχνά διαποτισμένο από μαύρο χιούμορ πορτρέτο του ανθρώπου που έκανε ολόκληρη την Ιταλία να τον ακολουθήσει.

Γνωρίζουμε ότι ο Μουσολίνι έφτασε να αποκτήσει απόλυτη εξουσία, αλλά πώς; Ποιες ήταν οι στρατηγικές του; Ποιους ανθρώπους και ποια ιδανικά πρόδωσε και σε ποιον βαθμό; Γνωρίζουμε τι έλεγε δημόσια, αλλά ποιες ήταν οι πραγματικές του σκέψεις και επιθυμίες; Ο Μουσολίνι δεν τα λέει σε κανέναν… εκτός από εμάς.

Σε σκηνοθεσία του πάντα εντυπωσιακού Τζο Ράιτ («Εξιλέωση», «Περηφάνια και Προκατάληψη»), αυτή είναι μια πολιτική βιογραφία που δεν μοιάζει, δεν κινείται, δεν ακούγεται σαν καμία άλλη. Εδώ, ο Τζο Ράιτ εξηγεί την προσέγγισή του και τη σημασία της σειράς.

Μετατρέποντας έναν τόσο τερατώδη ιστορικό χαρακτήρα όπως ο Μουσολίνι σε πρωταγωνιστή μιας σειράς, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος είτε να τον παρουσιάσεις ως καρικατούρα, ως έναν μονοδιάστατο κακό, είτε να τον εξανθρωπίσεις υπερβολικά. Τι ακριβώς σας γοήτευσε στον Μουσολίνι ως χαρακτήρα;

Αυτό που βρίσκω πραγματικά συναρπαστικό στον Μουσολίνι είναι ότι, κατά τη γνώμη μου, αντιπροσωπεύει τη χειρότερη εκδοχή της αρρενωπότητας. Μου αρέσει να πιστεύω ότι οι περισσότεροι από εμάς επιδιώκουμε το καλύτερο που υπάρχει μέσα μας, το καλύτερο της αρρενωπότητας. Ακόμη κι αν δεν τα καταφέρνω πάντα, επιδιώκω να είμαι υποστηρικτικός και να φροντίζω όσους είναι πιο αδύναμοι από εμένα, να χρησιμοποιώ την ευφυΐα μου για κάποιο μεγαλύτερο καλό. Ο Μουσολίνι, αντίθετα, βυθίστηκε στα χειρότερα στοιχεία του εαυτού του και τα χρησιμοποίησε για να αποκτήσει εξουσία.

Και επομένως, δεν νομίζω ότι τίθεται πραγματικά θέμα να τον κάνουμε υπερβολικά ανθρώπινο. Είναι απλώς άνθρωπος, αλλά, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί παράδειγμα του χειρότερου που μπορεί να υπάρξει στην ανθρωπότητα. Υπάρχει επίσης η ιστορία της εσωτερικής του διαδρομής, η οποία είναι εξαιρετικά σκοτεινή, και ελπίζω να λειτουργεί ως προειδοποίηση για όλους μας. Η ζωή του θέτει σημαντικά ερωτήματα για το πώς σχετιζόμαστε μεταξύ μας και με τον κόσμο γύρω μας, αλλά και με τις ίδιες μας τις ψυχές.

Φυσικά, οι βαθύτερες αιτίες του φασισμού είναι πολύ πιο σύνθετες και δεν μπορούν να περιοριστούν στην ψυχολογία ενός ανθρώπου, αλλά, κατά κάποιον τρόπο, η σφραγίδα που έβαλε ο Μουσολίνι στον φασισμό είναι η πολιτικοποίηση μιας βίαιης, τοξικής αρρενωπότητας.
 

Όταν αναλάβατε το πρότζεκτ, πόσο εξοικειωμένος ήσασταν με τις λεπτομέρειες της ανόδου του Μουσολίνι στην εξουσία και της βιογραφίας του και τι επιπλέον έρευνα κάνατε στο πλαίσιο της προετοιμασίας;

Πολύ πριν αναλάβω το πρότζεκτ, πριν καν ακούσω γι’ αυτό, με γοήτευε εδώ και καιρό η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος. Νιώθω μια αρκετά στενή σύνδεση μαζί της. Ο πατέρας μου γεννήθηκε το 1906, επομένως έζησε αυτή την περίοδο. Κατά κάποιον τρόπο, νομίζω ότι η γοητεία μου για τον Μεσοπόλεμο και στη συνέχεια για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε πάντα να κάνει με την προσπάθεια να τον κατανοήσω καλύτερα, να κατανοήσω καλύτερα τον κόσμο στον οποίο έζησε.

Όμως ο Μουσολίνι, για τους Βρετανούς, είναι ως επί το πλείστον μια περιφερειακή μορφή. Ο παραγωγός της σειράς, ο Λορέντσο Μιέλι, μου πρότεινε να διαβάσω το σενάριο των Στέφανο Μπιζές και Ντάβιντε Σερίνο. Μου κίνησε το ενδιαφέρον και διάβασα το βιβλίο του Αντόνιο Σκουράτι, στο οποίο βασίζεται το σενάριο, και σοκαρίστηκα από την άγνοιά μου. Έτσι άρχισα να διαβάζω πάρα πολλά ακόμη.

Παραδόξως, όμως, υπάρχουν πολύ λίγα πράγματα για τον Μουσολίνι στα αγγλικά που να απευθύνονται στον μη ειδικό αναγνώστη. Ως επί το πλείστον παρουσιάζεται ως καρικατούρα, ως ένας γελοιογραφικός δευτερεύων συνεργάτης του Χίτλερ, αντί ως ο ιδρυτής και εμπνευστής του σύγχρονου λαϊκισμού και πρότυπο για τον Χίτλερ.

Ο Μουσολίνι παραμένει σε μεγάλο βαθμό παρών στην Ιταλία. Σας εξέπληξε ο τρόπος με τον οποίο τον θυμούνται;

Απόλυτα. Και μου φάνηκε απίστευτο το γεγονός ότι αρκετοί άνθρωποι με τους οποίους μίλησα είπαν: «Ο Μουσολίνι έκανε πολλά καλά πράγματα για τη χώρα. Δυστυχώς, μπλέχτηκε με αυτό το κακό μήλο, τον Χίτλερ. Αν συνέβησαν κακά πράγματα, ήταν όλα φταίξιμο του Χίτλερ». Ξέρετε, είναι σαν να μιλούν για τον άτακτο γιο τους που παρασύρθηκε από κακές παρέες.

Νομίζω ότι πρόκειται για μια ψευδή αφήγηση που έχει υιοθετηθεί από πολλούς στην Ιταλία. Και νομίζω ότι αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Αλλά δεν είναι δική μου θέση να κάνω διάλεξη στους Ιταλούς για τη δική τους ιστορία. Δεν έχω τίποτα να διδάξω στους Ιταλούς. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να τους κρατήσω έναν καθρέφτη.

Υπήρξε κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της παραγωγής που σκεφτήκατε ότι θα έπρεπε ίσως να συγκρατηθείτε λόγω του πολιτικού κλίματος στην Ιταλία εκείνη την περίοδο; Κάποια περίπτωση που σκεφτήκατε «ίσως δεν πρέπει να πάμε εκεί, γιατί μπορεί να βλάψει τον στόχο μας να φέρουμε αυτή την ιστορία σε ένα μεγάλο κοινό»;

Όχι, ποτέ. Δεν αισθανθήκαμε κανέναν περιορισμό και νομίζω ότι καταφέραμε κι εμείς να μην αυτοπεριοριστούμε.

Υπήρξε μια στιγμή που επρόκειτο να γυρίσουμε τις απευθείας προσφωνήσεις του Μουσολίνι στην κάμερα στα αγγλικά. Τότε εξελέγη η Μελόνι και, εκείνη την ημέρα, αποφάσισα ότι ήθελα κάθε Ιταλός να καταλαβαίνει κάθε λέξη από όσα λέγονταν και, επομένως, όλο αυτό θα γινόταν στα ιταλικά.

Δεν πιστεύω απαραίτητα ότι η σειρά θα πείσει ποτέ έναν φασίστα να απομακρυνθεί από τον φασισμό. Ταυτόχρονα, όμως, δεν ήθελα απλώς να κηρύττω στους ήδη πεπεισμένους. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να μιλήσω στους ανθρώπους που βρίσκονται στο ενδιάμεσο, στους αναποφάσιστους ή σε εκείνους που δεν έχουν σκεφτεί ιδιαίτερα το θέμα, να τους παρουσιάσω την ιστορία και, ελπίζω, να τους ενθαρρύνω να τη σκεφτούν περισσότερο και να μην επιτρέψουν στον εαυτό τους να παρασυρθεί από τη λαϊκιστική ακροδεξιά.

Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ώστε να μην διολισθήσουμε οι ίδιοι στην πολιτική του φόβου και να θυμόμαστε να παραμένουμε θετικοί και αισιόδοξοι, ώστε να μπορέσει να αναδειχθεί το καλύτερο κομμάτι της ανθρωπότητας.

Πολλές από τις ταινίες σας βασίζονται σε σημαντικά μυθιστορήματα, για παράδειγμα η «Εξιλέωση», ή σε σύνθετες ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Τσόρτσιλ. Σας προετοίμασε αυτό για την ανάληψη του Μουσολίνι;

Αισθάνομαι πράγματι ότι εκείνες οι ταινίες με προετοίμασαν για το «Μουσολίνι: Ο Γιος του Αιώνα» και ότι, κατά κάποιον τρόπο, όσα έχω μάθει μέχρι σήμερα έχουν οδηγήσει όλα σε αυτό. Είμαι απίστευτα υπερήφανος για τη σειρά.

Για μένα, η ταινία είναι αυτό που συμβαίνει μέσα στο κεφάλι μου καθώς διαβάζω το βιβλίο. Και ένα εκτενές βιβλίο μου δίνει περισσότερο χώρο για να προβάλλω τη δική μου εμπειρία, τις δικές μου σκέψεις και τα δικά μου συναισθήματα. Δεν μου αρέσει το έργο πάνω στο οποίο βασίζω μια ταινία να είναι υπερβολικά δεσμευτικό. Τα μυθιστορήματα της Τζέιν Όστεν δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλα, αλλά περιέχουν έναν ολόκληρο κόσμο. Είναι σχεδόν σαν να χτίζεις έναν κόσμο.

Ίσως γι’ αυτό σπάνια δουλεύω με σύγχρονα έργα. Αφήνουν λιγότερο χώρο για να δημιουργήσω έναν κόσμο.

«Μια ιστορία περιτριγυρισμένη από κλισέ και θρύλους»: Ο σεναριογράφος Στέφανο Μπιζές εξηγεί την ευθύνη αυτής της διασκευής

«Το ότι επιλέχθηκα για να μεταφέρω στην οθόνη αυτό το πορτρέτο του Μουσολίνι, ιστορικό και λογοτεχνικό ταυτόχρονα, με κολάκευσε και με κινητοποίησε αμέσως, εξαιτίας της εγγενούς αξίας της ιστορίας και της εντυπωσιακής επικαιρότητάς της. Ταυτόχρονα, όμως, με προβλημάτισε αμέσως το βάρος της ευθύνης που συνεπαγόταν η ενασχόληση με την πιο ντροπιαστική σελίδα της ιστορίας μας: τη γέννηση και την εγκαθίδρυση του φασισμού.

Μια ιστορία που έχει μελετηθεί ελάχιστα στα σχολεία, περιτριγυρισμένη περισσότερο από κλισέ και θρύλους παρά από την ιστορική αλήθεια, έχει παραμείνει περιορισμένη στα σχολικά εγχειρίδια και τις λογοτεχνικές μελέτες. Μια ιστορία που, επίσης, από σεβασμό στο πλαίσιο του βιβλίου, έπρεπε να αφηγηθεί χωρίς να πέσουμε στις τεράστιες παγίδες που δημιουργεί η μετατροπή της σε σειρά: τη δημιουργία ενσυναίσθησης για έναν τερατώδη πρωταγωνιστή, την υποχώρηση σε μια ιδεολογική προσέγγιση ή την απόκρυψη πίσω από μια κλασική ιστορική αναπαράσταση.

Μαζί με τον Ντάβιντε Σερίνο, προσπαθήσαμε να αποφύγουμε αυτές τις παγίδες χτίζοντας μια ιστορία με πολλαπλές τονικότητες, εναλλάσσοντας την τραγωδία με διαστήματα μαύρης κωμωδίας και δίνοντας στον πρωταγωνιστή, τον Μουσολίνι, τη δυνατότητα να απευθύνεται απευθείας στο κοινό, ανοίγοντας έναν διάλογο που θα αποκάλυπτε πλήρως την αδίστακτη φύση της ευφυΐας του και την αγριότητα των πράξεών του.

Έναν Μουσολίνι ο οποίος, όπως και το ιστορικό του πρότυπο, είναι απατεώνας τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιωτική του ζωή, αλλά είναι ειλικρινής στη σχέση του με τον θεατή, στον οποίο αποκαλύπτει χωρίς ντροπή τη μοναδική του πρόθεση: να καταλάβει την εξουσία μέσω της ευρείας χρήσης της εξαπάτησης και της βίας».