«Γυρίζω ταινίες γιατί δεν θα μπορούσα να γράψω τις ιστορίες μου τόσο καλά ως μυθιστορήματα», δήλωνε ο Ερίκ Ρομέρ – και ίσως δεν είχε άδικο, έκανε ένα σινεμά περισσότερο αίσθησης, παρά αφήγησης, θα έρθουμε και σ’αυτό. Όταν μνημονεύουμε τους δημιουργούς της Νouvelle Vague, σπάνια τον επισημαίνουμε πρώτο, ίσως επειδή ακολούθησε από νωρίς τον δικό του, εντελώς προσωπικό δρόμο, εκεί που άλλοι χρειάστηκε να ξεκινήσουν από το παιχνίδι με τα είδη και τη φόρμα τους, ώσπου να φτάσουν εκεί. Πεισματικά διαλογικό, με έναν φιλμικό χρόνο που ενίοτε «συγχρονίζεται» με τον πραγματικό, (μεγαλο)αστούς ήρωες και θεματολογία ως επί το πλείστον ανθρωποκεντρική, το σινεμά του Ρομέρ είχε πάντα μια ευδιάκριτη υπογραφή.

O Γάλλος δημιουργός μοίρασε τη φιλμογραφία του σε επιμέρους κεφάλαια, όχι μακριά από τη λογική μιας συλλογής κινηματογραφικών διηγημάτων – παρά τις εξαγγελίες του, μάλλον εξακολουθούσε να τον τρώει το σαράκι της λογοτεχνίας στα κρυφά. Έτσι, έχουμε τις «Έξι Ιστορίες περί Ηθικής», τις «Κωμωδίες και Γνωμικά» και τις «Ιστορίες Τεσσάρων Εποχών». Το έργο του είχε απήχηση κυρίως στη γαλλική ιντελιγκέντσια και στα φεστιβάλ, υπήρξαν όμως στιγμές που κατάφερε να προσελκύσει ένα ευρύτερο κοινό. Ερχόμενοι στο σήμερα, κατά την περίοδο της πρώτης καραντίνας,  είδαμε τις καλοκαιρινές ταινίες του να ζουν μια δεύτερη ζωή στα social media, μέσω της κουλτούρας των memes – ίσως γιατί το καλοκαίρι είναι συνδυασμένο με την απόδραση, με τους ανοιχτούς εξωτερικούς χώρους και αρκετοί είχαν την ανάγκη τους . Κάπως έτσι ο Ρομέρ, ίσως ένας από τους τελευταίους σκηνοθέτες που θα φανταζόσουν ότι θα έβρισκες σε (παρα)κινηματογραφικές σελίδες με quotes, έγινε ο βασιλιάς των σινεφίλ memes. Oι ατάκες από τις ταινίες του έγιναν ανάρπαστες, απέκτησαν τη δική τους ανεξάρτητη από την ταινία ζωή, με τους περισσότερους χρήστες να αγνοούν την ταινία από την οποία προέρχονται, αλλά να τις επιδοκιμάζουν με reactions και τα reposts τους. Ε, και εμείς οι ρομαντικοί θέλουμε να πιστεύουμε πως κάτι θα μείνει από αυτά, κάποιος θα σκεφτεί να αναζητήσει και το φιλμ από όπου προήλθε το still που ανέβασε τόσο το engagement. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το παρακάτω καρέ, που επιβιώνει μέχρι σήμερα – είμαστε σίγουροι ότι το έχετε πετύχει ήδη στο newsfeed σας, αν δεν το έχετε ποστάρει οι ίδιοι.
 

Ξέχωρα από τα social media και τη συγκυρία της καραντίνας πάντως, έτσι κι αλλιώς οι ταινίες του που αγαπήθηκαν περισσότερο από το σινεφίλ κοινό ήταν οι καλοκαιρινές. Ίσως γιατί ο νωχελικός τους ρυθμός και η ράθυμη ατμόσφαιρα, κατάφεραν να αποδώσουν με έναν ολωσδιόλου κινηματογραφικό τρόπο την αίσθηση της θερινής ραστώνης. Το POV της «αφήγησης» είναι συχνά το βλέμμα ενός θαμώνα παραλίας που περνά ατέλειωτες ώρες στην ξαπλώστρα, με την διαστολή του χρόνου, την ευπρόσδεκτη νωθρότητα και, αναπόφευκτα, την ηδονοβλεψία που αυτή η δραστηριότητα συνεπάγεται –ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Ίσως, πάλι, να είναι οι πιο επιτυχημένες ταινίες του, (και) επειδή το καλοκαίρι είναι μια εποχή που εξυπηρετεί αποτελεσματικότερα τη θεματολογία του. Τα πάθη της ανθρώπινης καρδιάς αποτελούν σταθερή θεματική στο σινεμά του και το καλοκαίρι είναι η εποχή της έξαρσης των παθών. Οι επιθυμίες εντείνονται και οι τολμηρές αποφάσεις ευνοούνται – θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε και ότι συγχωρούνται, δίχως να δεχτούμε επίθεση με είδη μαναβικής. Θες λόγω της αυξημένης θερμοκρασίας, θες λόγω της συνομολογημένα παρορμητικής ατμόσφαιρας, θες λόγω και των δύο ταυτόχρονα, τα καλοκαίρια θα πατηθούν όρκοι ζωής, θα χαλάσουν σχέσεις και φιλίες ετών και θα ξεκινήσουν νέες, συχνά με ημερομηνία λήξης το φθινόπωρο. Και όλα θα συμβούν χάρη σε μια παρόρμηση της στιγμής, σε έναν ενθουσιώδη παραγκωνισμό οποιασδήποτε συστολής κι αναστολής, μια συνθήκη παντελώς αδύνατη να εννοηθεί οποιαδήποτε άλλη εποχή του χρόνου – μην αρχίζετε να μάς λέτε για την άνοιξη, η άνοιξη έχει συνειδητή, οριακά προγραμματισμένη ερωτική διάθεση, ελλείπει το στοιχείο της παρόρμησης, της έκπληξης.

Το Cinobo είναι η μοναδική ελληνική streaming πλατφόρμα στην οποία θα βρείτε όχι μία, αλλά 6 καλοκαιρινές ταινίες του Γάλλου Δημιουργού, ξεκινώντας από το μεγάλο μήκους ντεμπούτο του, τον Αστερισμό του Λέοντα (1962). Στην ταινία εντοπίζουμε το ταξικό στοιχείο, το οποίο απουσιάζει από μεταγενέστερες δημιουργίες του Ρομέρ, που προσεγγίζουν αγαπητικά την αστική τάξη και τηρούν ανάλογη στάση προς την (μετά προνομίων) αεργία. Στην ταινία ένας νεαρός μουσικός, που ζει με δανεικά κι αγύριστα, μαθαίνει ότι η πλούσια θεία του πεθαίνει και ετοιμάζει ένα μεγάλο πάρτι, πάλι με δανεικά, τα οποία όμως σχεδιάζει να επιστρέψει, με τα χρήματα της κληρονομιάς που είναι πεπεισμένος πώς θα λάβει.

H Συλλέκτρια (1966), μια πιο αντιπροσωπευτική «ρομερική» δημιουργία,  μάς μεταφέρει σε μια βίλλα στο ειδυλλιακό Σαν Τροπέ. O τίτλος αναφέρεται στην Ειντέ, μια γυναίκα με sex positive mentalite,  η οποία «συλλέγει» εραστές, μια δραστηριότητα που θα προβληματίσει τους δύο αρσενικούς συγκατοίκους της και θα γεννήσει μια σειρά από συζητήσεις γύρω από την ηθική και τον έρωτα – ο απίθανος τίτλος με τον οποίο κυκλοφόρησε η ταινία στις αγγλοσαξονικές χώρες ήταν «Ας μιλήσουμε για το Σεξ». Τα λόγια δεν συμπίπτουν με τα έργα, τα σώματα καίγονται από τον ήλιο και οι ψυχές τσουρουφλίζονται από τον πόθο και τη ζήλια.
 

Το Γόνατο της Κλερ (1970) είναι μάλλον η πιο γνωστή δημιουργία του. Στην ταινία ένας κάποτε αμετανόητος εργένης που πρόκειται να παντρευτεί, αποκτά εμμονή με το «γόνατο» του τίτλου, που ανήκει στην ετεροθαλή αδελφή της κόρης της ενοικιάστριάς του – καλά το διαβάσατε αυτό. Άφθονο κρασί, συζητήσεις περί τέχνης, έρωτα και άλλων δαιμονίων, ρομαντικές βαρκάδες, και, φυσικά, το γόνατο της Κλερ, το οποίο συμβολίζει την άπιαστη ευτυχία, εκείνο το διαρκές κυνήγι εκείνου του απόντος στοιχείου που φαντασιωνόμαστε ότι θα ολοκληρώσει την ύπαρξή μας, μα όταν γίνει δικό μας, αυτομάτως παίρνει τη θέση του κάτι άλλο, επικυρώνοντας το ανικανοποίητο της φύσης μας . Σ’αυτή την ταινία γίνεται ακόμα πιο εμφανής η μοναδική ικανότητα του Γάλλου δημιουργού να εντοπίζει δράμα σε πράγματα που άλλοι σκηνοθέτες θα λογάριαζαν για αντιδραματικά.

Στην Πολίν στην Πλαζ (1983) μια έφηβη παραθερίζει σε ένα παραθαλάσσιο θέρετρο παρέα με την ενήλικη ξαδέρφη της. Εκεί θα παρατηρήσει τους ενηλίκους να ερωτοτροπούν, να γίνονται θύτες και θύματα μιας ερωτικής εξαπάτησης και ταυτόχρονα θα πέσει και η ίδια στα δίχτυα του έρωτα. Η φύση του έρωτα παραμένει διαφεύουσα, ανεξάρτητα από τις εμπειρίες, μας λέει ο Ρομέρ, και προσθέτει πως, σε σχέση με τους μηχανισμούς του έρωτα, δεν κάνει η ηλικία την ωριμότητα.

Για πολλούς η Πράσινη Αχτίδα (1986), που κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ Βενετίας, είναι η καλύτερη ταινία του σκηνοθέτη – δεν συμμεριζόμαστε απαραίτητα αυτή την άποψη, αλλά αποτελεί, όντως, σοβαρή υποψηφιότητα γι’ αυτό τον άτυπο τίτλο. Μια πρόσφατα χωρισμένη γυναίκα, απογοητευμένη από μια σειρά από ατυχή ερωτικά γεγονότα και παρατημένη από την κολλητή της, αναζητά έναν ρομαντικό αρσενικό, μα βρίσκει γύρω της μόνο άνδρες που αναζητούν κάτι εφήμερο. Θα καταφέρει να δει μαζί με κάποιον την κατά Ιούλιο Βερν πράσινη ακτίνα του ηλιοβασιλέματος, εκείνο το σπάνιο φαινόμενο που προκαλείται λόγω της διάθλασης του φωτός και φανερώνει τα συναισθήματα όσων το παρακολουθούν στον λίγο χρόνο που διαρκεί;  Το φινάλε της ταινίας είναι για να χωρίζεις τους ανθρώπους σε κατηγορίες και να διαλέγεις όποιον σου ταιριάζει. Οι κυνικοί θα δουν την αρχή ενός ακόμα τέλους, οι αισιόδοξοι μια τρυφερή κατάληξη. Δείτε το κι εσείς και μάθετε σε ποια κατηγορία ανήκετε.

Η θερινή ρομερική εξάδα κλείνει με τις ημιαυτοβιογραφικές, δροσιστικές Ιστορίες του Καλοκαιριου (1996). Ο Ρομέρ ακολουθεί έναν μουσικό, που φέρει τη μορφή ενός νεαρού Μελβίλ Πουπό, σε μια σειρά από περιπέτειες αισθηματικής φύσης. Ερωτισμός, προσμονή, αναμονή, ματαίωση και, πάνω από όλα ελαφρότητα, όπως την εννοούν οι Γάλλοι και, ειδικότερα, ο Ρομέρ ο οποίος απαθανάτισε το καλοκαιρινό ιδανικό και την αγωνία για την πραγμάτωση του και συνέλαβε τον ρυθμό και την αίσθηση της εποχής αποτελεσματικότερα από οποιονδήποτε άλλο δημιουργό.