«Όταν ήμουν μικρότερος, είχα πάντοτε μαζί μου μια κάμερα, καταγράφοντας στιγμές της καθημερινότητας με φίλους, την οικογένειά μου και όσα συνέβαιναν γύρω μου. Μετά την απώλεια του μικρού μου αδελφού, επέστρεψα σε εκείνο το υλικό που είχα τραβήξει και συνειδητοποίησα ότι, μέσα στη θλίψη, υπήρχαν επίσης αμέτρητες όμορφες στιγμές που άξιζε να διαφυλαχθούν», εξηγεί ο σκηνοθέτης Ντάμιεν Χάουζερ, εξηγώντας την κινητήριο δύναμη πίσω από την ταινία του «Η Ανάμνηση της Πριγκίπισσας Μούμπι».

Μια ταινία με την οποία αναφέρει πως, «ήθελα να διατηρήσω αυτού του είδους τις στιγμές. Στιγμές που μπορεί να μοιάζουν μικρές, αλλά διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο θυμόμαστε και κατανοούμε τη ζωή. Η ταινία διαδραματίζεται το 2094 και ακολουθεί έναν κινηματογραφιστή, τον Κούβε, ο οποίος ταξιδεύει στην Ουμάτα για να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ σχετικά με τον Μεγάλο Πόλεμο που έλαβε χώρα τη δεκαετία του 2070. Εκεί γνωρίζει τη Μούμπι, η οποία όχι μόνο τον βοηθά στην ταινία του, αλλά αμφισβητεί και τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον κόσμο».

Η ταινία μας μεταφέρει στο 2093, όπου ένας επίδοξος σκηνοθέτης γυρίζει ένα ντοκιμαντέρ για τον Μεγάλο Πόλεμο της δεκαετίας του 2070, ο οποίος έσβησε εντελώς τη σύγχρονη τεχνολογία και αναβίωσε τα αρχαία βασίλεια. Εκεί, συναντά τη Μούμπι, η οποία τον προκαλεί να κάνει την ταινία του χωρίς AI. Καθώς ο σκηνοθέτης αναζητά τη δική του φωνή, αρχίζει να καταλαβαίνει ότι ακόμη και σε έναν διαλυμένο κόσμο, η ομορφιά μπορεί να βρεθεί σε μικρές ανθρώπινες στιγμές που συχνά προσπερνάμε.

«Η ταινία εξερευνά την ιδέα ότι η ζωή δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις συγκρούσεις. Η ομορφιά και η γαλήνη μπορούν να υπάρξουν ακόμη και μέσα σε ταραγμένες εποχές», εξηγεί ο Χάουζερ. «Τελικά, είναι η οπτική μας που διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε και θυμόμαστε τον κόσμο».

Ποια είναι όμως αυτή η οπτική και πώς συνδέεται τελικά με το ΑΙ; Πάνω σε αυτά, ο Χάουζερ έχει πολλά να πει, συστήνοντας την ταινία του στο κοινό.

Τι είδους ταινία είναι; Γιατί επέλεξες να τοποθετήσεις την ιστορία στο μέλλον;

«Η Ανάμνηση της Πριγκίπισσας Μούμπι» είναι η τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία μου. Διαδραματίζεται σε μια Κένυα του μέλλοντος και, παρότι εξελίσσεται σε ένα υποθετικό αύριο, στον πυρήνα της είναι μια βαθιά συναισθηματική ιστορία αγάπης.

Ολοκληρώσαμε τα βασικά γυρίσματα πριν από σχεδόν δύο χρόνια και περάσαμε το διάστημα που ακολούθησε στην post-production, δημιουργώντας αυτό το φανταστικό μέλλον της Ουμάτα, αλλά και μια «ιστορία του μέλλοντος», όπου οι ταινίες που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη γνωρίζουν τεράστια δημοτικότητα τη δεκαετία του 2030.

Εκείνη την περίοδο πειραματιζόμουν πολύ με εικόνες και οπτικά στοιχεία που παράγονταν μέσω AI. Αρχικά δεν είχα σκοπό να γυρίσω μια ταινία επιστημονικής φαντασίας, όμως οι κόσμοι που δημιουργούσα άρχισαν σταδιακά να σχηματίζουν το τοπίο μέσα στο οποίο μπορούσε να εκτυλιχθεί μια ιστορία. Όλα προέκυψαν πολύ οργανικά. Το ότι η ταινία τοποθετείται στο μέλλον δεν ήταν μια προκαθορισμένη επιλογή – αναδύθηκε μέσα από αυτές τις εικόνες. Με τον καιρό, οι αρχικά ασύνδετες ιδέες ενώθηκαν και το μελλοντικό σκηνικό απέκτησε ουσιαστικό ρόλο μέσα στην αφήγηση.
 

Πώς χρησιμοποιήθηκε η τεχνητή νοημοσύνη στην παραγωγή της ταινίας;

Η παραγωγή ήταν εξαιρετικά λιτή: ήμασταν ουσιαστικά εγώ, μια κάμερα και οι ηθοποιοί, οι οποίοι βοηθούσαν ακόμη και στον φωτισμό, στα κοστούμια και σε όλες τις υπόλοιπες ανάγκες.

Γυρίσαμε σε πραγματικές τοποθεσίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπροστά σε green screen. Χρησιμοποίησα την τεχνητή νοημοσύνη κυρίως για την επέκταση των σκηνικών. Για παράδειγμα, κινηματογραφούσα μια σκηνή σε έναν υπαρκτό χώρο και στη συνέχεια άλλαζα το φόντο με τη βοήθεια της AI, ώστε να δημιουργήσω ένα φουτουριστικό περιβάλλον.

Αυτό μου επέτρεψε να διατηρήσω ένα υψηλό επίπεδο οπτικής ποιότητας χωρίς να βασιστώ αποκλειστικά σε βίντεο που παράγονται από AI, καθώς η τεχνολογία αυτή εξακολουθεί να μην έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο που θα ήθελα.

Ποια είναι η δική σου άποψη για την τεχνητή νοημοσύνη στον κινηματογράφο;

Πιστεύω ότι σίγουρα έρχεται μια μεγάλη αλλαγή. Ένα θετικό στοιχείο είναι πως η τεχνητή νοημοσύνη κάνει τα εργαλεία της κινηματογραφικής δημιουργίας προσβάσιμα σε πολύ περισσότερους ανθρώπους.
Για πολύ καιρό, η αφήγηση ιστοριών βρισκόταν στα χέρια ενός πολύ μικρού ποσοστού του παγκόσμιου πληθυσμού. Τώρα, περισσότεροι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να αφηγηθούν τις δικές τους ιστορίες.
Προσωπικά, δεν θα μπορούσα να είχα γυρίσει την «Πριγκίπισσα Μούμπι» χωρίς την τεχνητή νοημοσύνη. Και ακόμη κι αν διέθετα έναν μεγάλο προϋπολογισμό, ίσως να μην τολμούσα τις ίδιες δημιουργικές επιλογές.

Παρ' όλα αυτά, παραμένω επιφυλακτικός. Η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται αυτή η τεχνολογία είναι καταιγιστική και δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει πλήρως τις συνέπειές της.

Η ταινία έχει πολύ έντονο συναισθηματικό χαρακτήρα. Τι σε ενέπνευσε να τη γράψεις;

Στην πραγματικότητα, δεν την έγραψα με την παραδοσιακή έννοια. Πρόκειται για μια αυτοσχεδιαστική ταινία, βασισμένη σε ένα περίγραμμα που συνέταξα λίγο μετά τον θάνατο του αδελφού μου.

Η ενασχόληση με αυτή την ταινία έγινε ένας τρόπος να επεξεργαστώ την απώλειά του. Επικεντρώθηκα στην καταγραφή μικρών, όμορφων ανθρώπινων στιγμών ως μια μορφή θεραπείας.

Η δημιουργία της αποτέλεσε για μένα μια βαθιά θεραπευτική διαδικασία, έναν τρόπο να διοχετεύσω τα συναισθήματά μου και να προσπαθήσω να μετατρέψω κάτι επώδυνο σε κάτι όμορφο.
 

Αφιερώνεις την ταινία στον αδελφό σου. Με ποιους τρόπους αντανακλάται η σχέση σου μαζί του μέσα στο έργο;

Η ίδια η ιστορία δεν αναφέρεται άμεσα στον αδελφό μου, όμως το συναισθηματικό θεμέλιο της ταινίας προέρχεται αναμφίβολα από εκείνη την εμπειρία.

Η ταινία μιλά για τη μνήμη, για τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να θυμόμαστε όσους έχουμε χάσει. Εξερευνά την ιδέα ότι, ακόμη και μέσα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο, εξακολουθούν να υπάρχουν η ομορφιά και η αγάπη. Αυτό ήταν κάτι με το οποίο συνδέθηκα πολύ προσωπικά μετά την απώλεια του αδελφού μου.

Ποια εργαλεία ή προγράμματα χρησιμοποίησες; Ήταν πολύπλοκη η διαδικασία;

Η δημιουργία μιας εικόνας γίνεται πολύ γρήγορα, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Το δύσκολο όμως είναι να την εντάξεις σε ένα κινηματογραφικό πλαίσιο. Υπήρχαν πλάνα που χρειάστηκαν εβδομάδες δουλειάς, εξαιτίας του rotoscoping, του compositing και της προσπάθειας να αποκτήσουν κίνηση στατικές εικόνες.

Χρησιμοποίησα διαφορετικά εργαλεία για κάθε στάδιο της διαδικασίας: ένα για τη δημιουργία των εικόνων, άλλο για το upscaling και άλλο για τη μετατροπή των εικόνων σε κινούμενα πλάνα. Κάθε λογισμικό είχε τα δικά του πλεονεκτήματα και, στην πράξη, η διαδικασία εξελίχθηκε σε ένα είδος «μωσαϊκού» από διαφορετικά εργαλεία.

Η Μούμπι, ως χαρακτήρας, αντιστέκεται στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στον κινηματογράφο. Ποιο ήταν το μήνυμα που ήθελες να περάσεις;

Ήθελα να δημιουργήσω μια ταινία που μια τεχνητή νοημοσύνη δεν θα μπορούσε ποτέ να δημιουργήσει.

Όταν σπούδαζα κινηματογράφο, μας δίδασκαν ότι η δεύτερη πράξη ενός σεναρίου πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει σύγκρουση. Εγώ όμως ήθελα να αμφισβητήσω αυτή την αρχή.

Επέλεξα να εστιάσω σε στιγμές – ανθρώπινες, ήσυχες, σχεδόν αθέατες στιγμές – και να αναζητήσω την ομορφιά μέσα σε αυτές. Ακόμη και στο μοντάζ διαπίστωνα ότι η ίδια η αφηγηματική δομή με τραβούσε ξανά προς τη σύγκρουση. Παρ' όλα αυτά, προσπάθησα να βρω μια ισορροπία.

Το μήνυμα της ταινίας είναι ότι οι συναισθηματικές αποχρώσεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από οποιονδήποτε αφηγηματικό τύπο ή φόρμουλα.

Άρα, τελικά, είσαι υπέρ ή κατά της τεχνητής νοημοσύνης στον κινηματογράφο;

Δεν νομίζω ότι η απάντηση είναι τόσο απλή.

Η τεχνητή νοημοσύνη με φοβίζει, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζω και τις δυνατότητές της. Μου έδωσε την ελευθερία να γυρίσω αυτή την ταινία, και μάλιστα με έναν τρόπο που δεν θα μπορούσα ποτέ να είχα ακολουθήσει στο παρελθόν.

Πιστεύω ότι θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε ιστορίες, κυρίως επειδή θα επιτρέψει σε περισσότερους ανθρώπους να πάρουν δημιουργικά ρίσκα.

Ταυτόχρονα όμως θα δημιουργήσει και νέες προκλήσεις. Είναι ένα εργαλείο με μεγάλη δύναμη και, όπως κάθε ισχυρό εργαλείο, πρέπει να χρησιμοποιείται με σκέψη και υπευθυνότητα.

Δεν πιστεύω ότι το μέλλον που παρουσιάζω στην ταινία θα πραγματοποιηθεί κυριολεκτικά. Εκφράζει όμως συναισθηματικές αλήθειες. Θα χρειαστεί να αποφασίσουμε πώς θέλουμε να ζήσουμε δίπλα στην τεχνολογία και πόσο θα της επιτρέψουμε να μας ορίζει. Νομίζω πως αυτή είναι μία από τις μεγάλες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε τις επόμενες δεκαετίες.

Θα χαρακτήριζες την ταινία αφροφουτουριστική;

Εκτιμώ τον αφροφουτουρισμό, όμως τον αντιλαμβάνομαι ως μια έννοια που γεννήθηκε έξω από την Αφρική, έναν δυτικό όρο για ιστορίες που εκτυλίσσονται σε αφρικανικά μέλλοντα. Η δική μου ταινία είναι απλώς μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας που γυρίστηκε στην Αφρική. Ανήκει στην αφρικανική πολιτισμική κληρονομιά και δεν αποτελεί υποκατηγορία κάποιου άλλου ρεύματος.

Θέλω να αφηγούμαι αφρικανικές ιστορίες χωρίς να χρειάζεται να τις εντάσσω σε καινούριες ετικέτες. Υπάρχουν αμέτρητες ιστορίες στην Αφρική που δεν έχουν ακόμη ειπωθεί και πιστεύω ότι ο αφρικανικός κινηματογράφος έχει μπροστά του ένα εξαιρετικά δυναμικό μέλλον.